Nowe uprawnienia PIP: kiedy umowa B2B lub zlecenie mogą zostać uznane za umowę o pracę?

Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy ma szersze uprawnienia w zakresie kontroli umów cywilnoprawnych i współpracy B2B. Najważniejsza zmiana polega na tym, że okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy.

Nowe przepisy nie zakazują umów B2B, umów zlecenia ani umów o dzieło. Zwiększają jednak ryzyko zakwestionowania takich umów, jeżeli rzeczywisty sposób wykonywania pracy odpowiada zatrudnieniu na etacie.

Liczą się fakty, a nie nazwa umowy

Podstawowe kryteria stosunku pracy nie uległy zmianie. Nadal wynikają one z art. 22 Kodeksu pracy.

O stosunku pracy możemy mówić przede wszystkim wtedy, gdy dana osoba:

1. wykonuje pracę osobiście i za wynagrodzeniem;
2. działa pod kierownictwem przełożonego;
3. pracuje w miejscu i czasie wyznaczonym przez firmę;
4. regularnie wykonuje powierzone obowiązki;
5. jest włączona w strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa;
6. nie ponosi rzeczywistego ryzyka gospodarczego.

Jeżeli takie warunki występują w praktyce, nazwanie umowy „B2B”, „umową zlecenia” lub „umową o dzieło” nie przesądza o jej charakterze. Inspektor będzie oceniał rzeczywisty model współpracy, a nie tylko treść podpisanego dokumentu.

Kiedy współpraca B2B jest bezpieczniejsza?

B2B pozostaje legalną formą współpracy. Ryzyko uznania jej za stosunek pracy jest niższe, gdy wykonawca:

1. samodzielnie organizuje swoją pracę;
2. decyduje o czasie, miejscu i sposobie realizacji usług;
3. może świadczyć usługi dla innych klientów;
4. odpowiada za określony rezultat lub zakres usług;
5. korzysta z własnych narzędzi;
6. ponosi własne koszty i ryzyko gospodarcze;
7. nie podlega bieżącym poleceniom służbowym;
8. może korzystać z podwykonawców, jeżeli pozwala na to charakter zlecenia;
9. samodzielnie ustala okresy przerw i nieobecności.

Żaden pojedynczy element nie rozstrzyga sprawy. PIP będzie analizować całokształt współpracy.

Co zwiększa ryzyko kontroli?

Ryzyko jest większe, gdy wykonawca formalnie prowadzi działalność gospodarczą, ale w praktyce:

1. codziennie pracuje w stałych godzinach;
2. musi przebywać w biurze lub innym wskazanym miejscu;
3. podlega bezpośredniemu przełożonemu;
4. wykonuje bieżące polecenia tak jak pracownicy etatowi;
5. nie może odmówić wykonania zadania;
6. musi osobiście świadczyć pracę;
7. otrzymuje stałe miesięczne wynagrodzenie niezależnie od efektów;
8. korzysta wyłącznie ze sprzętu i infrastruktury firmy;
9. musi uzgadniać urlop lub każdą nieobecność;
10. wykonuje te same obowiązki i na takich samych zasadach jak pracownicy zatrudnieni na umowie o pracę.

Samo wpisanie do umowy zapisów o niezależności wykonawcy nie wystarczy, jeżeli rzeczywista organizacja pracy wygląda inaczej.

Jakie decyzje może podjąć PIP?

Jeżeli po przeprowadzeniu kontroli inspektor uzna, że praca jest wykonywana w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, okręgowy inspektor pracy może:

1. wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy;
2. skierować sprawę do sądu pracy – szczególnie gdy konieczne jest ustalenie zatrudnienia za wcześniejszy okres.

Od decyzji PIP przysługuje odwołanie do sądu pracy. Termin na jego wniesienie wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji.

Nowe przepisy obejmują także umowy zawarte przed 8 lipca 2026 roku, jeżeli współpraca jest nadal kontynuowana.

Możliwe konsekwencje dla firmy

Uznanie współpracy za stosunek pracy może oznaczać konieczność:

1. formalnego zatrudnienia danej osoby;
2. zgłoszenia jej jako pracownika do ZUS;
3. rozliczenia należnych składek i podatków;
4. wypłaty świadczeń pracowniczych;
5. rozliczenia urlopu, nadgodzin lub minimalnego wynagrodzenia;
6. zapłaty grzywny za naruszenie przepisów prawa pracy.

Skala konsekwencji zależy od treści decyzji, okresu objętego postępowaniem oraz indywidualnych okoliczności sprawy.

PIP może również skuteczniej wymieniać informacje z ZUS i administracją skarbową. Ułatwia to typowanie do kontroli firm, w których liczba umów cywilnoprawnych lub sposób ich rozliczania wskazuje na podwyższone ryzyko naruszeń.

Co powinien zrobić przedsiębiorca?

Firmy korzystające z umów B2B, zlecenia lub o dzieło powinny sprawdzić nie tylko treść dokumentów, ale przede wszystkim faktyczny sposób organizacji współpracy.

Warto ustalić:

1. kto decyduje o czasie i miejscu wykonywania usług;
2. czy wykonawca otrzymuje polecenia służbowe;
3. czy może obsługiwać innych klientów;
4. czy ponosi realne ryzyko gospodarcze;
5. czy odpowiada za rezultat, czy jedynie za stałą dostępność;
6. czy musi uzgadniać nieobecności;
7. czy jego sytuacja różni się od sytuacji pracowników etatowych.

Jeżeli współpraca w praktyce odpowiada zatrudnieniu pracowniczemu, samo przepisanie umowy nie rozwiąże problemu. Konieczne będzie albo zawarcie umowy o pracę, albo rzeczywista zmiana zasad współpracy.

Nowelizacja nie oznacza automatycznego przekształcania każdej umowy B2B w etat. Zwiększa jednak znaczenie prawidłowego ułożenia i udokumentowania relacji z wykonawcami.

Podstawa prawna: ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 473. Przepisy obowiązują od 8 lipca 2026 r. Tekst ustawy w ISAP